Akdeniz’in diğer ucundaki bir bestecinin iki Türk ile alakası

Deniz Gezmiş‘in asılmadan önce son isteğin nedir sorusuna verdiği cevap: “Demli çay, sigara eşliğinde Rodrigo’nun Gitar Konçertosu’nu dinlemek”. Ve asılmadan önce Deniz’e demli bir çay, bir adet sigara verilir ve ailesinden getirilen plak dinletilir, o çayını ve sigarasını içerken: Rodrigo’nun Gitar Konçertosu. Konçerto bitip o idam sehpasına doğru yürürken, Ulucanlar Cezaevi’ndeki tüm tutuklular da ıslık ile konçertoyu yeniden çalar. O gün bugündür Türk gençliğinin bir kısmının dilindedir, parmağındadır Rodrigo’nun Gitar Konçertosu. Belki dünyanın en güzel melodilerinden biri olduğundan, belki Deniz’in sevdiğini sahiplenmekten. İşte Akdeniz’in diğer ucundaki “İspanya’daki bir bestecinin iki Türk ile alakası”ndaki ikinci Türktür Deniz Gezmiş.

1929’da Paris’te Türkiye doğumlu bir piyanist, aslı İspanya’dan engizisyondan kaçmış Sefarad Yahudilerinden olan Türk vatandaşı Victoria Kamhi ile tanıştı. 3 yıl çıktıktan sonra 1933’te evlendiler. Victoria Kamhi piyano kariyerine son verip, gözleri görmeyen kocasının asistanlığını yapar. Çift Hitler Faşizminin en vahşi dönemlerinde, Fransa ve Almanya’da yaşarlar. 1936 yılında İspanya’da faşist Hitler ve Mussolini destekli, faşist General Franco komutasındaki askeri güçler, seçimle işbaşına gelen sosyalistlerin “Halk Cephesi” koalisyonuna karşı darbe yapınca İspanya’da 3 yıl sürecek olan iç savaş başlar. Üç yıl süren İspanyol iç savaşı, solcu “Halk Cephesi”nin yenilgisiyle sonuçlanır ve 40 yıl sürecek olan Franco diktatörlük dönemi başlar.

Yıl 1939, Victoria hamiledir, Rodrigo ve eşi Victoria ilk çocuklarını beklerken ziyarete gittikleri Aranjuez’de eşi çocuğu doğururken çocuk ölür. Aranjuez Konçertosu’nun en güzel olan adagio kısmı hemen bu olay sonrasında bestelenir. 1939 yılında, gözleri görmediğinden eşi Victoria’ya yazdırdığı “Concierto de Aranjuez”, işte bu iç savaş ortamında Rodrigo’nun kafasında bestelenmeye başlarken bir de bebeğinin ölüm hüsranının da eseridir. Konçerto 600.000 kişinin öldüğü bu iç savaşı, cephelerde faşizme karşı direnen devrimcilerin umutlu coşkusunu ve sonrasındaki hüsranı, yönetimi ele geçiren diktatör Franco’nun kendi halkına yaşattığı acıları ve yaptığı zulümleri anlatır.

Deniz Gezmiş’in sevdiği müziği
besteleyen İspanyol yazan Türk

Daha sonra 1941’de kızı Cecilia doğdu. 1947’de Madrid’deki Complutense Üniversitesi’nde müzik tarihi profesörü oldu. 1975’te diktatör Franco ölünce ülkeye demokrasi geldi ve seçimle Sosyalistler yönetime geldi. 1991’de Kral Juan Carlos I, Rodrigo’yu 1nci Aranjuez Markizi olarak ilan ederek İspanyol asaletine yükseltti. Zamanında kralcılığı savunan kendi diktatörlüğünü ilan eden faşist Franco yaşasaydı ne hissederdi acaba Kral’ın bir sosyaliste Markizlik ünvanı vermesine! 1997’de eşi Victoria öldükten 2 yıl sonra 1999’da, Joaquín Rodrigo Vidre 97 yaşında, Madrid’de öldü. Kendisinin ve eşinin mezarları kralların mezarlarının da olduğu Aranjuez kentindeki mezarlıktadır. Aranjuez Madrid’ten önceki kraliyet merkezidir, ki hala kraliyet ailesine göre kraliyetin merkezidir.

İşte “Concierto de Aranjuez” Aranjuez Konçertosu, onu en iyi çalabilen Paco de Lucia‘dan: